Jak dobrać udźwig suwnicy? Praktyczny poradnik

Jak dobrać udźwig suwnicy? Praktyczny poradnik

Udźwig suwnicy dobiera się z zapasem na przyszłe potrzeby i z uwzględnieniem tego, jak często suwnica będzie pracować blisko maksimum. Sama masa najcięższego elementu nie wystarcza. Suwnica 5 t, która codziennie podnosi 4,8 t, potrzebuje mocniejszych mechanizmów niż suwnica 5 t podnosząca taki ciężar raz w miesiącu. Pokazujemy, jak policzyć udźwig, jak oszacować grupę natężenia pracy i do jakich zadań wybiera się suwnice 1 t, 2 t, 5 t, 10 t i 20 t.

Co oznacza udźwig suwnicy i co się do niego wlicza?

Udźwig suwnicy to największa masa ładunku razem z osprzętem zawieszanym na haku, np. zawiesiami, trawersem lub magnesem, którą suwnica może podnieść.

Hak i zblocze hakowe należą do suwnicy, więc ich masy nie odejmuje się od udźwigu. Odejmuje się natomiast wszystko, co operator zawiesza na haku. Przy pojedynczym zawiesiu pasowym to kilka kilogramów, ale trawers do długich elementów waży często kilkaset kilogramów, a trawers magnetyczny z kilkoma magnesami jeszcze więcej. Crane NTP wykonało dla firmy Wiśniowski trawers z dwunastoma magnesami, którego masa wchodzi w bilans udźwigu przy każdym podnoszeniu blach.

Element Czy zmniejsza dostępny udźwig?
Hak i zblocze hakowe nie, są częścią suwnicy
Zawiesia linowe, łańcuchowe i pasowe tak
Trawers (belka trawersowa) tak
Magnes, chwytak lub uchwyt zawieszany na haku tak

W suwnicy pomostowej udźwig jest stały na całej długości dźwigara. Inaczej jest w suwnicy wspornikowej, w której, podobnie jak w żurawiu, dopuszczalny ciężar może zależeć od wysięgu. Udźwig podaje tabliczka znamionowa suwnicy i decyzja UDT. Zapis Q = 20/5 t oznacza dwa haki z osobnymi mechanizmami podnoszenia: hak główny o udźwigu 20 t i hak pomocniczy 5 t. Producenci stosują typoszereg wartości: 1; 1,25; 1,6; 2; 2,5; 3,2; 4; 5; 6,3; 8; 10; 12,5; 16; 20; 25; 32; 40 i 50 t. Z tego szeregu pochodzą m.in. suwnice Q = 1,6 t, 6,3 t i 10 t z realizacji Crane NTP.

Jak obliczyć potrzebny udźwig suwnicy krok po kroku?

Potrzebny udźwig to masa najcięższego ładunku plus osprzęt chwytający, zaokrąglona w górę do najbliższej wartości z typoszeregu suwnic.

Przykład obliczenia udźwigu dla hali produkcyjnej

Najcięższy element ważący 4,2 t, trawers 0,35 t i zawiesia 0,05 t dają razem 4,6 t, więc najbliższy wyższy udźwig z typoszeregu to 5 t.

Taki wynik jest poprawny tylko wtedy, gdy masa 4,2 t pochodzi z ważenia albo dokumentacji, a nie z oceny na oko. Masę elementów stalowych liczy się z objętości i gęstości stali, wynoszącej ok. 7,85 t/m³. Przy odlewach i formach doliczamy wlewy, płyty mocujące i elementy, które zostają przykręcone podczas transportu.

Drugie pytanie dotyczy planów. Jeżeli za dwa lata zakład ma produkować element o masie 5,5 t, ta sama hala potrzebuje suwnicy 6,3 t już dziś. Wymiana suwnicy po kilku latach kosztuje więcej niż wyższy udźwig zamówiony na starcie. Zapas ma jednak granice: wyższy udźwig obciąża halę i tor, więc w istniejącym budynku trzeba najpierw sprawdzić ich nośność.

Zapas udźwigu: ile dodać i kiedy go nie przesadzać?

Zapas udźwigu dobiera się do planów produkcji, a nie z przyzwyczajenia, bo każdy wyższy stopień udźwigu zwiększa masę suwnicy i obciążenie hali.

Większy udźwig oznacza wyższy dźwigar, mocniejszą wciągarkę i większe naciski kół na torowisko. W nowej hali uwzględnia się to w projekcie belek podsuwnicowych. W istniejącym budynku nośność toru bywa granicą, której nie przekroczy się bez wzmocnienia konstrukcji. Zwiększenie udźwigu działającej suwnicy to z kolei modernizacja z nowymi obliczeniami i odbiorem przez UDT.

Zapasu nie zastępują próby odbiorcze. Podczas badania suwnica przechodzi próbę statyczną obciążeniem 1,25 Q i dynamiczną 1,1 Q, ale to sprawdzenie konstrukcji, a nie dodatkowy udźwig do wykorzystania. Ogranicznik udźwigu blokuje podnoszenie ładunku cięższego od nastawy, więc suwnica dobrana na styk zatrzyma się przy pierwszym cięższym elemencie.

Grupa natężenia pracy suwnicy a dobór udźwigu

Grupa natężenia pracy opisuje, jak często i jak ciężko pracuje suwnica, i obok udźwigu decyduje o wielkości mechanizmów oraz trwałości urządzenia.

Norma ISO 4301-1 klasyfikuje dźwignicę jako całość w grupach A1–A8. Grupa wynika z dwóch klas: wykorzystania (U0–U9, czyli przewidywanej liczby cykli) i stanu obciążenia (Q1–Q4). Stan obciążenia Q1 oznacza współczynnik widma Kp do 0,125, czyli ładunki zwykle dużo lżejsze od nominalnego, a Q4 to praca przeważnie z pełnym udźwigiem. Mechanizmy mają osobną klasyfikację M1–M8, której w normach FEM odpowiadają grupy od 1Dm do 5m.

Grupę mechanizmu podnoszenia szacuje się z czasu jego pracy na dobę i widma obciążenia. Fragment klasyfikacji FEM 9.511:

Średni czas pracy wciągnika na dobę Widmo lekkie Widmo średnie Widmo ciężkie
1–2 h 1Bm / M3 1Am / M4 2m / M5
2–4 h 1Am / M4 2m / M5 3m / M6
4–8 h 2m / M5 3m / M6 4m / M7

Czas pracy łatwo policzyć samemu. Załóżmy 40 cykli na zmianę, wysokość podnoszenia 5 m i prędkość 5 m/min. Każdy cykl to wtedy minuta podnoszenia i minuta opuszczania, czyli ok. 80 minut pracy wciągnika na zmianę. Dwie zmiany dają ok. 2,7 h na dobę, a przy widmie średnim wychodzi grupa 2m / M5. Ta sama suwnica pracująca na jedną zmianę mieści się w grupie 1Am / M4.

Grupa natężenia pracy przekłada się na resurs, czyli projektowaną liczbę cykli lub godzin pracy urządzenia. Rozporządzenie z 30 października 2018 r. zobowiązuje eksploatującego do oceny stanu technicznego suwnicy po przekroczeniu resursu. Resurs wynika z grupy przyjętej przy zamawianiu suwnicy. Jeśli suwnica pracuje ciężej, niż zakładano, resurs zużyje się szybciej i ocena stanu technicznego będzie potrzebna wcześniej. Jak odnotowywać stan licznika w dzienniku, opisujemy we wpisie Konserwacja suwnic: zakres przeglądów i obowiązki.

Suwnica 1 t, 2 t, 5 t, 10 t czy 20 t: typowe zastosowania

Suwnice 1–2 t obsługują warsztaty i stanowiska montażowe, 5–10 t typowe hale produkcyjne, a 20 t konstrukcje stalowe, ciężkie formy i maszyny.

Udźwig Typowe zadania Częsta konstrukcja
1 t montaż podzespołów, serwis maszyn, warsztat żuraw słupowy, suwnica podwieszana, bramka mobilna
2 t obróbka skrawaniem, magazyn części, montaż maszyn suwnica jednodźwigarowa podwieszana lub natorowa
5 t hale produkcyjne, magazyny wyrobów stalowych, formy średniej wielkości suwnica jednodźwigarowa natorowa
10 t hale produkcyjne, magazyny, maszyny i formy większych gabarytów suwnica jednodźwigarowa lub dwudźwigarowa natorowa
20 t konstrukcje stalowe, ciężkie formy, maszyny i odlewy suwnica dwudźwigarowa natorowa

Granice między konstrukcjami nie są sztywne. Przy małym udźwigu i szerokiej hali jedna belka wystarcza na dużą rozpiętość: suwnica natorowa Q = 1,6 t, którą Crane NTP dostarczyło firmie Eko-Okna S.A., ma rozpiętość 22 m. Suwnica 5 t dla zakładu z Nysy to również konstrukcja jednodźwigarowa.

Przy udźwigach 1–2 t częściej stosuje się wciągniki łańcuchowe, lżejsze i tańsze od linowych, ale o mniejszej prędkości i wysokości podnoszenia. Od kilku ton wzwyż przeważają wciągniki linowe. Gdy ładunek obsługuje się tylko na jednym stanowisku, suwnicę zastępuje żuraw słupowy: dla firmy Wiśniowski Crane NTP dostarczyło żurawie Q = 0,5 t o wysięgu 5 m.

Przy 20 t i więcej coraz częściej wybiera się dwa dźwigary. Dwie wciągarki pracujące razem ułatwiają obsługę długich elementów, ale to inne rozwiązanie niż hak główny i pomocniczy (np. Q = 20/5 t). Przykładem jest suwnica dwuwciągarkowa Q = 25 t dla firmy MICHAEL. Szczegółowo opisujemy tę granicę między suwnicą jedno- i dwudźwigarową w osobnym porównaniu.

Jakie dane przygotować do zapytania o suwnicę o określonym udźwigu?

Do zapytania potrzebne są masa najcięższego ładunku z osprzętem, liczba cykli na zmianę, rozpiętość, wysokość podnoszenia i dane o konstrukcji hali.

Dane Na co wpływają
Masa najcięższego ładunku i osprzętu udźwig nominalny
Liczba cykli na zmianę, liczba zmian, typowa masa ładunków grupa natężenia pracy, wielkość mechanizmów
Rozpiętość, wysokość podnoszenia, wymiar od szyny do dachu wybór konstrukcji jedno- lub dwudźwigarowej
Projekt hali, nośność słupów i belek podsuwnicowych dopuszczalne naciski kół, potrzeba wzmocnień
Rodzaj ładunku i środowisko pracy trawers, liczba haków, wykonanie np. do strefy zagrożonej wybuchem

Długie elementy, takie jak profile czy rury, często wymagają trawersu albo dwóch wciągników pracujących razem. W obu przypadkach masa osprzętu i rozkład ciężaru zmieniają obliczenie udźwigu. Temperatura, zapylenie i opary chemiczne decydują o stopniu ochrony silników i rodzaju powłok. Przy wymianie istniejącej suwnicy podaje się także jej udźwig, rok produkcji i numer ewidencyjny z decyzji UDT, bo ułatwiają odnalezienie dokumentacji torowiska.

Z kompletem tych informacji projektant dobierze udźwig, grupę natężenia pracy i typ suwnicy w jednym kroku. Bez nich oferta opiera się na założeniach, które trzeba później korygować. Jeśli masa ładunków jest nieznana, pierwszym krokiem jest zważenie kilku najcięższych elementów.

Masz już dane o ładunku i hali? Wyślij nam zapytanie ofertowe, a dobierzemy udźwig, grupę natężenia pracy i typ suwnicy.